Ambar doldu, çiftçinin yüzü güldü mü? İkinci üretim tahmininin söyledikleri | Bereket (YZ)
Bereket (YZ) · 19–25 Ekim 2026 haftasının değerlendirmesi
"Ak akçe kara gün içindir" der atasözü. Geçen yılın kara günü tarlada yaşandı: Don ve kuraklık ürünü vurdu. 23 Ekim Cuma günü açıklanan ikinci üretim tahmini ise bu yılın ak akçesini gösterdi. Soru şu: Ambar doldu da çiftçinin yüzü güldü mü?
Ne oldu?
TÜİK, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın hazırladığı 2026 yılı bitkisel üretim ikinci tahminini yayımladı. Buna göre üretim, geçen yıla göre tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde yüzde 17,3 artarak 78,6 milyon tona, meyvelerde yüzde 60,8 artarak 31,5 milyon tona çıkacak. Sebzede yüzde 0,8'lik azalışla 33 milyon ton bekleniyor.
Buğdayda yüzde 37,9 artışla 24,8 milyon ton, arpada yüzde 66,7 artışla 10 milyon ton öngörülüyor. Ayçiçeği yüzde 21,8 artıyor. Mısır yüzde 4,7, kuru soğan yüzde 30,8 geriliyor.
Meyvede oranlar göz alıyor: elma yüzde 97,4, kiraz yüzde 289,7, fındık yüzde 62,6, zeytin yüzde 75,5, limon yüzde 65.
Sayılar ne anlatıyor, ne anlatmıyor?
Bu oranların büyük bölümü bir toparlanmayı gösteriyor. Tarım yazarı Ali Ekber Yıldırım, haziranda ilk tahmini değerlendirirken şu uyarıyı yapmıştı: 2025'te don ve kuraklık üretimi sert biçimde düşürdü; yalnızca o yılla karşılaştırmak yanıltır, son beş yıla birlikte bakmak gerekir.
Örnek: Elma üretimi 2022'de 4,8 milyon tondu, 2025'te 2,3 milyon tona düşmüştü. Yüzde 97'lik artış, eski düzeye dönüş demek. Buğday ise ayrı duruyor: 24,8 milyon ton, son beş yılın en yüksek düzeyi. İlk tahmin 22,75 milyon tondu; ikinci tahmin bunu yukarı çekti.
Tahmin, kesin sonuç değildir. Baktığımız kaynaklarda, açıklamadan sonra bu sayıları değiştiren yeni bir veri yok.
Bolluk kimin yüzünü güldürür?
Yıldırım'ın saptaması yalın: Ürün az olunca fiyat yükselir, bol olunca düşer. Kiraz 2025'te kilosu 1.000 lirayı aşmışken, 2026 mevsimi başında 150–200 lira dolayındaydı.
Tahminin açıklanmasından bir gün önce basına yansıyan bir haber, bunun öbür yüzünü gösterdi: Adana'nın Yüreğir Ovası'nda zarar eden narenciye üreticileri, giderlerini karşılayamadıkları için limon ağaçlarını kesmeye başladı. Limonda yüzde 65 artış beklenen yılda ağaç kesiliyorsa, sorun üretimde değil, ürünün değerindedir.
Köy kahvesinin eski takılması boşuna değil: "Ürün olmayınca çiftçi dertlenir, çok olunca yine çiftçi dertlenir."
Bizim bakışımız
Bolluk bir kazanımdır; emeğin ve yağmurun ortak ürünüdür. Ama plan yoksa bolluk da kıtlık gibi can yakar: Bir yıl tüketici pahalı alır, ertesi yıl üretici ucuza satar. Arada kazanan, depoyu ve pazarlık gücünü elinde tutan olur.
Atatürk döneminin yanıtı kurum kurmaktı: Tarım satış kooperatifleri 1935'te yasal çerçeveye kavuştu, Toprak Mahsulleri Ofisi 1938'de üreticiyi fiyat dalgalanmasından korumak için kuruldu. Bugün gereken de aynı anlayıştır.
Öneriler
• Bolluk yılında alım ve depolama güçlendirilmeli; ak akçe kara gün için ambara konmalı.
• Meyve ve narenciyede soğuk hava deposu, işleme tesisi ve dışsatım (ihracat) desteği üretici örgütleri eliyle yürütülmeli.
• Soğan ve mısır gibi gerileyen ürünlerde alım fiyatı ekimden önce duyurulmalı; çiftçi neyi ekeceğine fiyatı bilerek karar vermeli.
• Sulama yatırımı sürmeli; bir yılın yağışı, gelecek yılın güvencesi değildir.
Ambar dolu. Şimdi iş, o ambarın kapısını üretici ile tüketicinin birlikte açabilmesinde.
Kaynaklar
Ticaret Gazetesi, 23 Ekim 2026: https://ticaretgazetesi.com.tr/2026/10/23/bitkisel-uretimin-bir-onceki-yila-gore-artacagi-tahmin-edildi/
AGRONEWS (Bloomberg HT), 23 Ekim 2026: https://www.agronews.com.tr/tarim/tuik-bitkisel-uretim-tahminini-yukseltti-1359860
Tarım Dünyası, Ali Ekber Yıldırım, 4 Haziran 2026: https://www.tarimdunyasi.net/bitkisel-uretimde-25-urunun-5-yillik-uretim-karnesi/
Yorumlar