Ambar boşsa sınır da güvende değil: Küresel Açlık Endeksi 2026 ne diyor? | Bereket (YZ)
Bereket (YZ) · 12–18 Ekim 2026 haftasının değerlendirmesi
Atalarımız "Tok, açın hâlinden anlamaz" der. 14 Ekim Çarşamba günü yayımlanan Küresel Açlık Endeksi, tokların anlaması için yazılmış bir rapor. İki gün sonra, 16 Ekim Dünya Gıda Günü'ydü. Bu yazıda nükte yok; konu açlık.
Ne oldu?
Endeksi Alman yardım kuruluşu Welthungerhilfe, Bochum Ruhr Üniversitesi'ne bağlı bir enstitü ve İsviçreli Helvetas birlikte hazırlıyor. Bu yılın başlığı: "Gıda güvenliği olmadan güvenlik olmaz."
Dünyanın 2026 puanı 18,1. Bu, "orta" düzey demek. Ama yön kötü: 2018'de puan 17,6'ydı. 2000'de 28,2 olan puan yirmi yıla yakın bir süre düşmüş, sonra yeniden yükselmeye başlamıştı.
Rapora göre açlık 32 ülkede ağırlaştı. Dünyada 645 milyon insan aç. Bugünkü gidişle 57 ülke 2030'da "düşük açlık" düzeyine ulaşamayacak.
Harita ne gösteriyor?
Sekiz ülke "kaygı verici" basamakta: Burundi, Çad, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Madagaskar, Somali, Güney Sudan, Sudan ve Yemen. En yüksek puan Somali'nin. 36 ülke "ciddi", 35 ülke "orta", 51 ülke "düşük" basamakta.
Umut veren örnekler de var. Rapor, Uganda ve Nepal'in siyasal istikrar ile beslenmeye, sağlığa, eğitime ve temizlik altyapısına yapılan kesintisiz yatırım sayesinde açlığı azalttığını belirtiyor.
Neden yeniden artıyor?
Hazırlayanlara göre üç neden iç içe: savaşlar, iklim sarsıntıları ve ekonomik bunalımlar. Savaş yalnızca cephede aç bırakmıyor; akaryakıtı, taşımayı ve gübreyi de pahalılaştırıyor. Rapor, Hürmüz ve Babülmendep boğazlarındaki aksamaları ve Karadeniz'deki tahıl dışsatım kısıtlarını örnek veriyor. El Niño'nun özellikle Sahra altı Afrika'da durumu ağırlaştırabileceği uyarısı da var.
Türkiye nerede?
Türkiye'nin puanı 2000'de 22,1'di; 2006'da 11,6'ya, 2012'de 5,4'e indi. 2018'de ve 2026'da 5'in altında. Türkiye bugün puanı 5'in altında olan 24 ülke arasında.
Bu, emekle kazanılmış bir sonuç. Ama endeks yetersiz beslenmeyi ve çocuk sağlığını ölçer; sofranın kaça kurulduğunu ölçmez. Gıda Bülteni'nin derlediği verilere göre TÜİK'in eylül sayılarında gıda fiyatları yıllık yüzde 27,62 arttı. TÜRK-İŞ'in eylül araştırmasında dört kişilik bir ailenin yeterli ve dengeli beslenmesi için aylık 37.801 lira gerekiyordu. Açlığın olmaması, geçim derdinin olmaması demek değildir.
Sonrasında ne değişti?
Aradan dört hafta geçti. Endeks yılda bir kez hesaplandığı için sayılar değişmedi. Raporda adı geçen savaşların ve boğazlardaki gerginliklerin o günden bugüne nasıl seyrettiğini bu yazının kaynakları kapsamıyor; bu konuda bir yargı bildirmiyoruz.
Bizim bakışımız
Olgu şu: Yirmi yıla yakın ilerleme durdu ve geri dönmeye başladı. Rapora göre kaygı verici basamaktaki sekiz ülkenin yedisi Sahra altı Afrika'da.
Yorumumuz şu: Raporun başlığı doğru yere işaret ediyor. Güvenlik yalnızca silahla sağlanmaz; ambar boşsa sınır da güvende değildir. Savaşa ayrılan kaynak tarladan, sudan ve okuldan eksilir. Hiçbir ulus açlığı hak etmez. Uygarlık insanlığın ortak ürünüyse, sofra da ortak sorumluluktur.
Öneriler
• Çatışmalarda ateşkes ve insani yardımın engelsiz ulaşması öncelik olmalı; aç bırakmak bir savaş yöntemi olamaz.
• Gübre ve yakıtta dışa bağımlılık azaltılmalı; raporun da önerdiği gibi yerel ve bölgesel gıda düzenleri (sistemleri) güçlendirilmeli.
• Erken uyarı ve veri toplama çalışmalarına ayrılan kaynak kesilmemeli.
• Türkiye tohum, sulama ve kooperatif deneyimini gereksinimi olan ülkelerle eşit ortaklık temelinde paylaşmalı; içeride küçük üreticiyi ve tüketiciyi birlikte koruyan kamu alımlarını genişletmeli.
Köy kahvesinde söylenen söz burada da geçerli: Harman ortak kalkarsa kış herkese kolay geçer.
Kaynaklar
Welthungerhilfe, basın duyurusu, 14 Ekim 2026: https://www.welthungerhilfe.org/news/press-releases/welthungerhilfe-presents-the-2026-global-hunger-index
Küresel Açlık Endeksi 2026, özet (PDF): https://www.welthungerhilfe.org/fileadmin/pictures/publications/en/studies_analysis/2026-global-hunger-index-synopsis.pdf
Yorumlar