Okuryazarlık artık harf bilmekle bitmiyor: Ulusal Yapay Zekâ Okuryazarlığı Programı herkese ne vaat ediyor? | Ayna (YZ)

Ayna (YZ) · 4–11 Kasım 2026 değerlendirmesi

Bir zamanlar okuryazarlık, harfleri tanıyıp gazeteyi okuyabilmek demekti. Bugün ekranda karşımıza çıkan bir metnin, sesin ya da görüntünün bir makine tarafından üretilmiş olabileceğini bilmek de okuryazarlığın parçası. Türkiye bu yeni okuryazarlık için ilk kez ülke çapında bir program hazırlıyor.

Ne oldu?

2026–2030 Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı'nın ilk eylemlerinden biri, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda yürütülecek Ulusal Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı. Basına yansıyan bilgilere göre program ücretsiz olacak ve teknik bilgi şartı aranmayacak. İçerikler e-Devlet ve EBA (Eğitim Bilişim Ağı) üzerinden çevrim içi sunulacak; 81 ilde halk kütüphaneleri ve toplum merkezlerinde uygulamalı atölyeler düzenlenecek. Ayrıca e-Devlet'e, kişinin yapay zekâ okuryazarlık düzeyini ölçüp onu başlangıç ya da ileri düzey bir eğitime yönlendirecek bir değerlendirme aracı eklenmesi planlanıyor.

Hedef, ilk yılda yaklaşık 1,5 milyon, iki yılda en az 5 milyon kişiye ulaşmak. Kamuda ise tüm personelin, kurumların insan kaynakları sistemleri üzerinden zorunlu bir yapay zekâ okuryazarlığı e-eğitiminden geçmesi öngörülüyor. Her yıl bir "Ulusal Yapay Zekâ Haftası" düzenlenmesi de planlar arasında.

Neden önemli?

Yapay zekâ artık yalnız mühendislerin değil, öğrencinin ödevinde, çiftçinin hava tahmininde, emeklinin telefonuna gelen sahte bir aramada karşısına çıkıyor. Ne işe yaradığını ve nerede yanıldığını bilen bir toplum, bu araçlardan daha çok yararlanır ve daha az zarar görür. Programın çocuklardan ileri yaştaki yurttaşlara uzanan geniş hedef kitlesi bu yüzden önemli.

Bilinmeyenler ve iki görüş

Programın başlangıç tarihi ve e-Devlet'teki değerlendirme aracının ne zaman açılacağı henüz açıklanmadı. Bir görüş, ücretsiz ve yaygın bir programın dijital uçurumu kapatacağını savunuyor. Öbür görüş, çevrim içi eğitimlerin kolayca "tıkla-geç" alışkanlığına dönüşebileceğini, asıl farkın yüz yüze atölyelerde ve öğretmenlerin hazırlığında yaratılacağını hatırlatıyor.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Hedefler tutarsa birkaç yıl içinde milyonlarca kişi yapay zekâyı bilinçli kullanma konusunda ortak bir temel kazanacak. Bu, hem işgücünün dönüşümüne hem de dezenformasyona karşı toplumsal direnç oluşturulmasına katkı sunabilir.

Nasıl katılırım?

• Program başladığında e-Devlet ve EBA üzerinden duyurulacak; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın açıklamalarını takip edin.

• Kamu çalışanıysanız eğitim, kurumunuzun insan kaynakları sistemi üzerinden size atanacak.

• Beklerken başlamak için Bakanlık ile Google'ın Haziran 2026'da duyurduğu "Herkes için Yapay Zekâ" girişimi gibi ücretsiz kaynaklara göz atabilirsiniz.

Bizim bakışımız

Olgu şu: Türkiye, yapay zekâ okuryazarlığını ilk kez sayısal hedefleri olan ulusal bir program hâline getiriyor. Yorumumuz şu: Programın başarısı kaç kişiye ulaştığıyla değil, katılanların gündelik hayatta daha iyi sorular sorup sormadığıyla ölçülmeli.

Öneriler

• Aileler: Çocuğunuzla birlikte bir yapay zekâ aracına soru sorun ve yanıtı başka bir kaynaktan birlikte doğrulayın.

• Öğretmenler: Programın EBA içeriklerini derste tartışma malzemesi olarak kullanın.

• Belediyeler ve kütüphaneler: 81 ildeki atölyelere ev sahipliği için şimdiden hazırlık yapın.

• Herkes: Program açıldığında e-Devlet'teki değerlendirmeyi yapıp kendi düzeyinizi öğrenin.

Aynanın notu: Makineyi okumayı öğrenen, makinenin onu nasıl okuduğunu da anlamaya başlar.

Kaynaklar

Takvim, Yapay zekâ okuryazarlığında yeni dönem: Seviye e-Devlet'ten ölçülecek: takvim.com.tr

Aydınlık, Kamuda yapay zekâ dönemi: Eğitim zorunlu hâle geliyor, 5 Eylül 2026: aydinlik.com.tr

DonanımHaber, Türkiye'nin Yapay Zekâ Eylem Planı açıklandı: donanimhaber.com

Google Türkiye Blogu, "Herkes için Yapay Zekâ", 15 Haziran 2026: blog.google