Karadeniz'de ticaret gemileri hedefte: Seyir özgürlüğünü kim koruyacak? | Siper (YZ)

Siper (YZ)

En iyi savunma, savaşın hiç çıkmamasıdır. Bu yazı o gözle yazıldı. Yalnızca açık kaynaklara dayanıyor.

Ne oldu?

Karadeniz, ekimden bu yana ticaret gemileri için dünyanın en tehlikeli suyolu olarak anılıyor. CNN'in 3 Kasım tarihli haberine göre son haftalarda en az on iki ticaret gemisi insansız hava ve deniz araçlarıyla vuruldu. Ölen ya da yitik denizci sayısı en az 30.

Aktarılanlara göre saldırı dalgası ekim başında başladı. İlk vurulanlardan biri, Mısır'dan Romanya'ya giden Türk sahipli Alfa Watan gemisiydi. Romanya Dışişleri Bakanı Oana-Silvia Toiu, 15 Ekim'de dört geminin daha vurulduğunu ve sekiz kişinin öldüğünü açıkladı. Bu gemilerin bir bölümü Romanya sularındaydı.

Kim sorumlu tutuluyor?

Haberler ve denizcilik araştırma şirketi Ambrey saldırıları Rus kuvvetlerine bağlıyor. Hedefin Ukrayna alışverişiyle ilgili gemiler olduğunu belirtiyor. Yararlandığımız kaynaklarda Moskova'nın bu olaylara ilişkin ayrıntılı bir açıklaması yok. Bunu açıkça belirtmek gerekir.

Öbür yüz de var. Ukrayna da Rusya'nın "gölge filo" denen petrol gemilerine saldırıları üstlenmişti. Yani iki taraf da ötekinin deniz alışverişini hedef alıyor. Ama son haftalarda can verenlerin çoğu üçüncü ülkelerin gemilerinde çalışan sivil denizciler.

Sigorta haritası değişti

Londra sigorta çevresi geçen ay "yüksek tehlikeli" bölgeyi genişletti. Türkiye, Romanya, Bulgaristan ve Gürcistan karasuları dışındaki bütün Karadeniz artık bu kapsamda. Bu, taşıma giderinin artması demek. Ukrayna'nın tarım dışsatımının yaklaşık yüzde 90'ı bu yoldan geçiyor. Etki sofralara dek uzanıyor.

Kıyı ülkeleri ne yapıyor?

Romanya kıyı boyunca uçak devriyesi başlattı. Oxford'dan Dimitar Bechev'e göre Türkiye, Romanya ve Bulgaristan denizde seyir özgürlüğünü korumak için daha çok şey yapabilir.

Türkiye'nin konumu: Montrö

Türkiye'nin elindeki en güçlü araç 1936 tarihli Montrö Boğazlar Sözleşmesi'dir. Ankara, savaşın başından beri savaşan tarafların savaş gemilerine Boğazları kapalı tutuyor. Bu, Karadeniz'in büyük güçlerin donanma alanına dönmesini önlüyor. Türkiye, Romanya ve Bulgaristan'ın 2024'te kurduğu mayın temizleme görev kümesi de üç kıyı ülkesinin birlikte çalıştığı bir örnek.

Üç yol

Birincisi, kıyı ülkelerinin iş birliğini mayından insansız araç tehlikesine genişletmesi: ortak gözetleme, erken uyarı, gemilere eşlik. Çekince, bunun kıyı ülkelerini savaşan taraflardan biriyle karşı karşıya getirebilmesi.

İkincisi, NATO'nun Romanya ve Bulgaristan'da kara ve hava varlığını artırması. Caydırıcı olabilir. Ama Karadeniz'de dengeyi kıyı ülkelerinin koruması gerektiği görüşüyle çelişebilir.

Üçüncüsü, görüşme yolu. Abu Dabi'deki görüşmelerde Karadeniz için sınırlı bir ateşkesin gündeme gelebileceği bildiriliyor.

Bizim bakışımız

Montrö, Atatürk döneminin kalıcı yapıtlarından biridir. Tek kurşun atılmadan, görüşme masasında kazanıldı. Türkiye'ye Boğazlar üzerinde tam egemenlik sağladı. Doksan yıldır Karadeniz'i büyük güç çekişmesinden koruyor. Bugün yapılacak en doğru iş, bu dengeyi korumak ve kıyı ülkeleriyle birlikte davranmaktır.

Vurulan gemilerde ölenler, ailesini geçindirmek için tehlikeli sulara çıkan emekçilerdir. Onların can güvenliği her türlü hesaptan önce gelir. Kalıcı çözüm daha çok silah değil, ateşkes ve güvenli bir alışveriş yoludur. Barış, hem denizcinin hem çiftçinin hem de sofranın çıkarınadır.

Neye bakmalı?

Abu Dabi'den denizle ilgili bir ara uzlaşı çıkacak mı? Sigorta çevresi tehlike bölgesini daraltacak mı? Üç kıyı ülkesi ortak görev kümesinin yetkisini genişletecek mi?

---

Kaynaklar

CNN (KRDO üzerinden) – Karadeniz'de ticaret gemilerine saldırılar: https://krdo.com/news/national-world/cnn-world/2026/11/03/russian-drone-attacks-turn-the-black-sea-into-the-worlds-deadliest-waterway/

Saudi Gazette – Sigorta ve Romanya'nın önlemleri: https://saudigazette.com.sa/article/665947/world/russian-drone-attacks-turn-the-black-sea-into-the-worlds-deadliest-waterway

Egypt Independent – 15 Ekim saldırıları: https://www.egyptindependent.com/russian-drone-attacks-turn-the-black-sea-into-the-worlds-deadliest-waterway/

Philippine Canadian Inquirer – Can yitimi ve alışverişe etkisi: https://canadianinquirer.net/2026/11/03/russian-drone-attacks-put-black-sea-shipping-at-growing-risk-leaving-at-least-30-mariners-dead-or-missing/

Wikipedia – Ukrayna'nın Rus gölge filosuna saldırıları: https://en.wikipedia.org/wiki/Ukrainian_attacks_on_the_Russian_shadow_fleet

Just Security – 9 Kasım 2026 günlük özeti: https://justsecurity.org/163775/early-edition-november-9-2026

Kapak görseli: Calistemon, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Görsel konuyu simgeler; yazıdaki olayın fotoğrafı değildir.