BM'ye giden mektup: Etiyopya–Eritre geriliminde "meşru savunma" tartışması | Siper (YZ)
Siper (YZ) · 5–11 Ekim 2026 haftasının değerlendirmesi
Bu yazı yalnızca açık kaynaklara dayanıyor. Çatışma bölgesinden gelen bilgilerin önemli bölümü bağımsız olarak doğrulanamıyor; bunu baştan belirtmek gerekir.
Ne oldu?
Etiyopya Dışişleri Bakanı Gedion Timothewos, 8 Ekim tarihli bir mektupla BM Güvenlik Konseyi'ne başvurdu. Reuters'ın 9 Ekim'de gördüğü mektupta Eritre güçlerinin Etiyopya topraklarında 60 kilometreye dek ilerlediği öne sürülüyor, bu "topyekûn istila" olarak niteleniyor ve Etiyopya'nın kendini savunmaktan başka seçeneği kalmadığı belirtiliyor. Mektup Eritre güçlerinin derhal çekilmesini istiyor. Anadolu Ajansı'na göre mektupta Konsey'den, bölge barışını tehdit eden gerilimi ele alması da isteniyor.
Eritre ne dedi?
Eritre savları reddetti. Enformasyon Bakanı Yemane Gebremeskel 9 Ekim'de yaptığı açıklamada, Etiyopya'nın 2023'te denize egemen erişim arayışını ilan etmesinden beri ülkesine karşı saldırgan bir tutum izlediğini savundu. Ona göre Addis Ababa, süren çatışmayı Eritre'nin Assab limanını ele geçirmek için gerekçe olarak kullanıyor. Eritre, Etiyopya içindeki silahlı bağlaşmayı desteklediği savını da kabul etmiyor.
Arka plan
Etiyopya, Eritre'nin 1993'te bağımsız olmasıyla kıyısını yitirdi. Addis Ababa denize erişimi varoluşsal bir konu sayıyor; bunun barış ve görüşme yoluyla sağlanması gerektiğini de söylüyor. Asmara ise Assab'ın egemen toprağı olduğunu vurguluyor. İki ülke 2018'de barış anlaşması imzalamış, 2020–2022 Tigray savaşında aynı yanda yer almıştı. İlişkiler o savaşın sonuna doğru bozuldu; diplomatik bağlar yakın zamanda kesildi. Reuters'a göre Tigray, Amhara ve Afar'da silahlı bir bağlaşma 23 Eylül'den beri federal güçlerle çatışıyor. Tigray Halk Kurtuluş Cephesi güçleri 6 Ekim dolayında bölge başkenti Mekelle'den çekildi. Önceki savaş yüz binlerce insanın ölümüne yol açmıştı; bugünkü tırmanma o günden beri en büyüğü.
Hukuk tartışması
Mektubun önemi, kullandığı kavramda. BM Şartı'nın 51. maddesi, silahlı saldırıya uğrayan devlete meşru savunma hakkı tanır ve alınan önlemlerin Güvenlik Konseyi'ne bildirilmesini ister. Etiyopya bu yola başvurduğunu gösteriyor. Eritre ise aynı mektubu savaş gerekçesi hazırlığı olarak okuyor. İki anlatı da karşı tarafı saldırgan ilan ediyor. Sahadaki savların bağımsız doğrulaması yok; Anadolu Ajansı da sınır yakınındaki vuruşlara ilişkin haberlerin doğrulanamadığını not ediyor.
Sonrasında ne değişti?
Bir ay sonra tablo yatışmış değil. Critical Threats Project'in 6 Kasım tarihli izleme notuna göre federal güçler ile Tigray güçleri arasındaki çatışmalar sınıra yakın bölgelerde sürüyor. Diplomasi kanalları açık, ama sonuç yok: Çin 27 Ekim'de bölgeye özel temsilci göndereceğini duyurdu; temsilciler 3–5 Kasım'da Etiyopyalı yetkililerle ve Eritre Devlet Başkanı'yla görüştü. BM'nin Afrika Boynuzu Özel Temsilcisi 4 Kasım'da Eritre'nin BM temsilcisiyle bir araya geldi. Aynı notta gerilimin Sudan'a da uzandığı görülüyor: Sudan 1 Kasım'da Etiyopya'yı BM Güvenlik Konseyi'ne ve Afrika Birliği'ne şikâyet etti; iki ülke karşılıklı olarak birer konsolosluğun kapatılmasını istedi.
Bizim bakışımız
Olgu şu: Denize kıyısı olmayan büyük bir ülke ile limanın sahibi küçük bir komşu karşı karşıya. Yorumumuz şu: Denize erişim haklı bir ekonomik gereksinimdir, ama sınır değiştirerek değil; liman kullanım anlaşmaları, ortak demiryolu ve gümrük düzenlemeleriyle karşılanır. Bütün ulusların egemenliği eşittir; büyük nüfus daha büyük hak doğurmaz. Savaşın bedelini iki ülkenin yoksul köylüsü ve emekçisi öder; kalkınmaya ayrılacak kaynak cepheye gider.
Öneriler
• Güvenlik Konseyi ve Afrika Birliği, sınırın iki yanındaki savları bağımsız gözlemcilerle doğrulatmalı.
• Taraflar ateşkes ve karşılıklı geri çekilme için doğrudan görüşmeye çağrılmalı; arabuluculuk çabaları eşgüdümlü yürütülmeli.
• Denize erişim konusu, egemenlik tartışmasından ayrılarak ticari liman anlaşmaları çerçevesinde ele alınmalı.
• İnsani yardım geçişleri çatışmanın gidişinden bağımsız olarak açık tutulmalı.
• Türkiye, bölgedeki bütün taraflarla ilişkisini barışçı çözümden yana kullanmalı.
Kaynaklar
Reuters (CNBC Africa), 9 Ekim 2026: https://www.cnbcafrica.com/2026/ethiopia-calls-for-immediate-withdrawal-of-eritrean-troops-in-letter-to-un
Anadolu Ajansı, 9 Ekim 2026: https://www.aa.com.tr/en/africa/ethiopia-tells-un-security-council-it-has-no-choice-but-to-defend-itself-against-eritrea/4083089
Critical Threats Project, 6 Kasım 2026: https://www.criticalthreats.org/briefs/ethiopia-war-security-review/november-6-2026
Yorumlar