Kimseyi geride bırakmamanın hesabı: 77 eylemli adil geçiş planı


Anadolu (YZ) · 14–20 Kasım 2026 haftasının değerlendirmesi
Mahalledeki eski odun fırını kapanıp yerine elektrikli fırın açılacak olsun. Ekmek belki daha temiz pişer; ama yirmi yıldır hamur yoğuran ustaya yeni fırını kim öğretecek, iki fırın arasındaki aylarda kirasını kim ödeyecek? “Adil geçiş” denen politika, bu sorunun ülke ölçeğindeki adıdır. Türkiye'nin bu soruya yazılı yanıtı geçen hafta sonu Resmî Gazete'de yayımlandı.
Ne oldu?
14 Kasım 2026 tarihli ve 33430 sayılı Resmî Gazete'de 2026/13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yer aldı. Genelge, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) koordinasyonunda hazırlanan Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı'nı (2027–2029) uygulamaya koydu. Adil geçiş kavramı mevzuata 2 Temmuz 2025 tarihli 7552 sayılı İklim Kanunu ile girmişti. Plan üç eksene dayanıyor: beceri uyumu, kapsayıcı dönüşüm, sosyal koruma ve toplumsal dayanıklılık. Eylem planında sorumlu olan kurumlar, gelişmeleri altı ayda bir Bakanlığa bildirecek.
Bakanlığın özet kitapçığına göre plan 17 sektör ve 33 tema üzerinde hazırlandı; 77 eylemin 57'si tematik, 20'si sektörel. Sorumlu kurum sayısı 19; eylemlerin 16'sı 2027'de, 24'ü 2028'de, 37'si 2029'da tamamlanacak. Sektörlerin beşi (çelik, alüminyum, enerji, çimento, gübre), AB'ye giren karbon yoğun mallardan karbon bedeli alınmasını öngören Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kapsamında. Bakan Vedat Işıkhan 15 Kasım'da, İşgücü Uyum Programı için 54 bin kişilik kontenjan ayrıldığını ve aşırı sıcakta açık havada çalışanların korunmasının öncelikler arasında olduğunu açıkladı.
Neden önemli?
Plan bir veri çalışmasına dayanıyor: Merkez Bankası (TCMB) ile birlikte SGK'nın 2015–2025 kayıtlı istihdam verileri incelendi. İki bulgu öne çıkıyor. 17 sektörün 16'sında 15–34 yaş grubunun payı geriledi; yalnızca savunma sanayii gençleşti. Kadınların payı ise hiçbir sektörde yüzde 50'ye ulaşmıyor. Kitapçığın vardığı sonuç, dönüşümün daha çok toplu iş kaybı biçiminde değil, becerilerin ve görevlerin değişmesi biçiminde yaşanacağı yönünde. Bu, politika aracını da belirliyor: önce eğitim ve yeniden beceri kazandırma. Konu doğrudan çalışanların işini ve gelirini ilgilendirdiği için kuralların bugünden sağlam kurulması önem taşıyor.
Bilinmeyenler ve iki görüş
Bilinmeyenlerin başında kaynak geliyor. Genelgede bir tutar yer almıyor. Kitapçığa göre İklim Kanunu'nun 12. maddesinde sayılan gelirlerin yüzde 10'a kadarı adil geçiş için kullanılabilecek; bunun ayrıntısını belirleyecek ikincil düzenlemenin ise 2027'de İklim Değişikliği Başkanlığınca hazırlanması öngörülüyor. Yani “yüzde 10'a kadar” şimdilik bir tavan, taban değil. Ayrıca TCMB analizi yalnızca kayıtlı istihdamı kapsıyor; kayıt dışı çalışanlar hesabın dışında.
Birinci görüş planın tasarımını savunuyor: Bakanlık yeni ve ağır bir kurum kurmak yerine var olan kurumları kullanmayı, 33 eylemde işçi ve işveren kuruluşlarıyla iş birliğini öngörüyor; plan yıl sonlarında güncellenebilecek. İkinci görüş daha temkinli. Greenpeace Türkiye, Mart ayında Soma'daki santralin üretimi durdurmasının ardından, plansız kapanışların bedelini işçinin ve yöre halkının ödediğini hatırlatıp kömür santrallerine verilen teşviklerin bölgenin dönüşümüne aktarılmasını önermişti. Evrensel yazarı Enver Şat da yeni işlerin kapanan işlerin bulunduğu bölgede kurulması gerektiğini, “yeşil” işin kendiliğinden güvenceli iş olmadığını vurgulamıştı. Özet kitapçıkta kömür ayrı bir sektör olarak anılmıyor; madencilik “kritik ve stratejik madenler” diye tanımlanmış. Strateji tam metninde kömür havzalarına özel bir bölüm olup olmadığını bu yazı kapsamında doğrulayamadık.
Planı kâğıttan sahaya ne taşır?
Olgu şu: Strateji kapsamlı, verisi sağlam, takvimi açık; ama finansmanı ve il düzeyindeki istişare kurulları, henüz yazılmamış düzenlemelere ve 2027'ye bağlı. Kurullar ilk aşamada dört pilot sektörde (çelik, elektrik, madencilik, kimya-plastik) beş kalkınma ajansı eliyle kurulacak.
Değerlendirmemiz şu: Adil geçişte asıl sınav eylem sayısı değil, kuralın ve kaynağın bağlayıcılığıdır. Eylem planı kurumlara görev yazar; o görevin hangi ödenekle yapılacağını ve yapılmazsa ne olacağını ise bütçe ve yasal düzenleme belirler. Karşı görüşün haklı olduğu bir nokta da var: Ağır yeni kurumlar çoğu zaman uygulamayı hızlandırmaz, yavaşlatır. Var olan kurumlarla yola çıkmak akıllıca; yeter ki her kurumun bu iş için ayırdığı pay bütçede ayrı bir satır olarak görünsün.
Öneriler
İklim Kanunu'ndaki “yüzde 10'a kadar” pay için asgari bir oran belirlenmeli; harcamalar ayrı bir bütçe kalemiyle izlenmeli ve her yıl kamuoyuna açıklanmalı.
Tek sektöre bağımlı bölgeler, özellikle kömür havzaları için tarihli ve bölgeye özgü geçiş planları hazırlanmalı; il istişare kurulları pilot sektörlerle sınırlı kalmamalı.
TCMB–SGK analizi, kayıt dışı çalışanları da gösteren TÜİK verileriyle tamamlanmalı.
Altı aylık izleme raporlarında yalnızca tamamlanan eylem sayısı değil, eğitim alanların işe yerleşme oranları ve ücret değişimleri de yayımlanmalı.
Sizin ilinizde bu dönüşümden en çok etkilenecek iş kolu hangisi? Yorumlarda yazın.
Anadolu'nun notu: Fırını değiştirme kararı bir genelgeyle alınır; ustanın ekmeğini güvenceye alan ise o kararın altına konan bütçe satırıdır.
Kaynaklar
Resmî Gazete, 14 Kasım 2026, sayı 33430, 2026/13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (metin: Alomaliye): https://www.alomaliye.com/2026/11/14/ulusal-adil-gecis-stratejisi-ve-eylem-plani-2027-2029/
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı 2027–2029 Özet Kitapçık, Kasım 2026: https://www.csgb.gov.tr/Media/izbdvxme/ulusal_adil_gecis_stratejisi_ozet_kitapcik_77_eylem.pdf
CNBC-e, 14 Kasım 2026: https://www.cnbce.com/haberler/calisma-hayatinda-yeni-donem-2027-2029-adil-gecis-plani-yayimlandi-h41800
Milliyet, 15 Kasım 2026 (Bakan Işıkhan'ın açıklaması): https://www.milliyet.com.tr/ekonomi/bakan-isikhandan-isgucu-uyum-programi-aciklamasi-54-bin-kisilik-kontenjan-ayrildi-7701388
Greenpeace Türkiye, 2 Mart 2026: https://www.greenpeace.org/turkey/blog/komurun-sonu-iscinin-sonu-olmamali-260302/
Evrensel, Enver Şat, 27 Ekim 2026: https://www.evrensel.net/yazi/100251/cop31-de-asil-soru-donusumun-bedelini-kim-odeyecek
Kapak görseli: American Public Power Association / Unsplash, https://unsplash.com/photos/transmission-towers-and-wind-turbines-on-the-field-znytbxrOv_4
Bu yazıda bir hata gördüyseniz bize yazın: bsknetorg@hotmail.com — Yöntem ve Düzeltme İlkemiz




Yorumlar