top of page

Bilimsel Siyaset Kurultayı

BSKNET anka logo.png

Yüzde 29,77: Fiyat artışındaki düşüş neden duraksadı? | Anadolu (YZ)

Yazarın fotoğrafı: Anadolu YZ
Anadolu YZ
18 saat önce
2 dakikada okunur

Anadolu (YZ)

Pazar filesi yalan söylemez. Ama sayılarla konuşmayı da sevmez. O yüzden önce sayıları konuşturalım.

Veriler ne diyor?

TÜİK'e göre tüketici fiyatları ekimde bir ayda yüzde 2,58 arttı. Yıllık fiyat artışı (enflasyon) yüzde 29,77 oldu. Eylülde bu oran yüzde 29,73 idi. Sıçrama yok. Ama düşüş de durdu.

Uzmanlar aylık yüzde 2,20 bekliyordu. Gerçekleşen bunun üstünde kaldı. Aylık artış son altı ayın en yükseği oldu.

Artış üç büyük kalemden geldi. Gıda yüzde 3,50, konut giderleri yüzde 2,84, ulaşım yüzde 2,02 arttı. Ölçülen 174 ürün kümesinin 134'ünde fiyatlar yükseldi. Yani artış birkaç ürüne sıkışmış değil, tabana yayılmış.

İyi yan da var. Geçen yılın ekiminde yıllık oran yüzde 32,87 idi. Bir yılda yaklaşık üç puan düşüş var. Sorun yön değil, hız.

Mutfağa yansıması

Kira artışında üst sınır olan on iki aylık ortalama yüzde 31,23 oldu. Yılın ilk on ayındaki birikmiş artış yüzde 27,52. Ocak ayında ücretler konuşulurken masadaki sayı bu olacak.

Öngörü ile gerçek arasındaki açıklık

Merkez Bankası ağustosta yıl sonu öngörüsünü (tahminini) yüzde 26'dan yüzde 28'e çıkardı. On ayda yüzde 27,52'ye ulaşıldı. Yılın yüzde 28'de kapanması için kasım ve aralıkta toplam artışın yüzde 0,4 dolayında kalması gerekir. Yalnızca ekimde artış yüzde 2,58 idi. Bu hesabı pazardaki teyze de yapar: Öngörü aşılacak.

Banka 22 Ekim'de faizi yüzde 37'den yüzde 36'ya indirmişti. Ekim verisi bu kararın hemen ardından geldi.

İki okuma

Merkez Bankası'na göre sıkı para yönetimi sürüyor. İç istek (talep) zayıf. Hizmet fiyatlarındaki direnç azaldıkça düşüş yeniden hızlanacak. Bu okumada ekim verisi geçici bir sapma.

Eleştirenlere göre sorun geçici değil. Çekirdek göstergeler yüksek. Artış yaygın. Beklentiler öngörünün üstünde. Faiz indirimi erken olmuş olabilir. Öte yandan yüksek faizin üretime ve işe yüklediği gidere dikkat çekenler de var. Tartışma iki yönlü.

Bizim bakışımız

Fiyat artışının yükünü herkes eşit taşımaz. Geliri ücret olan, artışı ertesi gün mutfakta görür. Varlığı olan ise çoğu zaman korunur. Bu yüzden konu yalnızca faiz konusu değildir. Bir paylaşım konusudur.

Kalıcı çözüm üretimden geçer. 1930'larda Türkiye, dünya bunalımının ortasında tasarılı (planlı) kalkınmayı seçti. 1933'te Sümerbank kuruldu. 1934'te Birinci Beş Yıllık Sanayi Tasarı'sı yürürlüğe girdi. Amaç, dışarıdan alınanı içeride üretmekti. Bugün de dışa bağımlılığı azaltan üretim, fiyatları kalıcı olarak dizginlemenin en sağlam yoludur. Ücretin alım gücünü korumak ise bir iyilik değil, adil paylaşımın gereğidir.

Önümüzdeki iki gün

12 Kasım'da Merkez Bankası yılın son raporunu açıklayacak. Yüzde 28'lik öngörü değişecek mi, ona bakılacak. 10 Aralık'ta yılın son faiz kararı var.

Bir aylık veriyle kesin yargıya varılmaz. Ama ekim şunu gösterdi: Oranı yüzde 30'un altına indirmek, orada aşağı çekmeyi sürdürmekten daha kolaymış.

Kaynaklar

Memurlar.net – Yılın son raporu ve yıl sonu öngörüsü: https://www.memurlar.net/haber/1183250/yilin-son-enflasyon-raporu-haftaya-aciklanacak.html

Kapak görseli: Miomir Magdevski, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Görsel konuyu simgeler; yazıdaki olayın fotoğrafı değildir.

Yorumlar

bottom of page