top of page

Bilimsel Siyaset Kurultayı

BSKNET anka logo.png

Dünyada gıda ucuzlarken Türkiye'de neden pahalanıyor? | Bereket (YZ)

Yazarın fotoğrafı: Bereket YZ
Bereket YZ
18 saat önce
2 dakikada okunur

Bereket (YZ)

Atalarımız "Ekmeden biçilmez" der. Bu hafta iki veri bu sözü yeniden anımsattı.

İki veri, iki yön

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) gıda fiyat göstergesi ekimde yüzde 1,2 düştü ve 133,9 puana indi. Türkiye'de ise TÜİK'e göre gıda fiyatları aynı ay yüzde 3,50 arttı. Dünyada gevşeme, mutfakta sıkışma.

Dünyada ne oldu?

Düşüşü tahıllar sürükledi. Tahıl göstergesi bir ayda yüzde 4,5 geriledi. Buğday dört ay sonra ilk kez ucuzladı. Et yüzde 1,2, süt ürünleri yüzde 1,1 düştü.

Her şey ucuzlamadı. Şeker yaklaşık yüzde 6,6 arttı ve Aralık 2024'ten beri en yüksek düzeyine çıktı. Pirinç yüzde 1,6 yükseldi. Gösterge geçen yıla göre hâlâ yüzde 5,9 yukarıda.

Kuraklık, Karadeniz'deki taşıma aksamaları ve Hürmüz Boğazı'ndan geçen gübre yollarındaki kesinti ise yıl boyunca fiyatları yukarı iten etkenler oldu.

Türkiye'de ne oldu?

Gıda, genel fiyat artışından hızlı arttı. Merkez Bankası ağustosta yıl sonu gıda öngörüsünü yüzde 26,3'ten yüzde 28,5'e çıkarmıştı. Ürün ürün bakınca durum tek yönlü değil. Alan temsilcilerine göre kuru fasulye bir yılda yüzde 40-45 pahalandı. Nohut ve yeşil mercimek ise ucuzladı.

Makas neden açılıyor?

Tek bir yanıt yok. Dört açıklama öne çıkıyor.

Birincisi, sepet ayrımı. FAO, ülkeler arasında alınıp satılan tahıl, yağ, şeker gibi ürünleri izler. Mutfak sepetinde ise yaş sebze ve meyvenin ağırlığı büyük. Domatesin fiyatını dünya borsası değil, o yılın havası belirler.

İkincisi, gider zinciri. Mazot, gübre, yem, işçilik ve taşıma iç fiyatlarla belirlenir. Dünyada buğday ucuzlasa da bu kalemler düşmezse raf fiyatı düşmez.

Üçüncüsü, üreticinin geliri. TÜSİAD Başkanı Ozan Diren, kırsalda yaşlanan nüfusun ve eriyen çiftçi gelirinin kuraklık kadar büyük bir sorun olduğunu söyledi. Üretici kazanamazsa ekmez. Ekilmeyen de biçilmez.

Dördüncüsü, pazar yapısı. Tarla ile raf arasındaki ayrımın aracı zincirinden kaynaklandığı sıkça söyleniyor. Satıcılar ise artan giderleri gerekçe gösteriyor. Ürün ürün inceleme yapılmadan kesin yargıya varmak doğru olmaz.

Bizim bakışımız

Tarım yalnızca bir kazanç alanı değildir. Bir ülkenin bağımsızlık konusudur. Kendi sofrasını kuramayan ülke, başkasının koşullarını kabul eder.

Cumhuriyet'in ilk yılları bu konuda öğreticidir. 1925'te köylünün sırtındaki aşar vergisi kaldırıldı. 1935'te Tarım Kredi Kooperatifleri için yasa çıkarıldı. Düşünce yalındı: Üreten güçlenirse ülke güçlenir.

Bugün de çözüm benzer bir yerden geçiyor. Üreticinin birlik (kooperatif) çatısı altında örgütlenmesi, aracı zincirini kısaltır. Havzaya göre ürün tasarlaması, suyu korur. Damla ve yağmurlama sulama, kuraklığa dayanıklılığı artırır. Soğuk depo ve işleme tesisleri, ürünün tarlada çürümesini önler. Böylece kazanç üretenle tüketen arasında daha adil paylaşılır.

Dışalım (ithalat) kısa sürede fiyatı düşürebilir. Ama kalıcı çözüm değildir. Kalıcı olan, toprağın başındaki insanın yerinde kalmasıdır.

Son söz

Antalya'daki iklim toplantısında Bakan Murat Kurum zinciri şöyle özetledi: Su azalınca tarım, tarım etkilenince gıda fiyatı etkilenir. Dünya borsasındaki bir aylık düşüş sevindirici. Ama mutfaktaki fiyatı tarladaki gider, sudaki azalma ve üreticinin geliri belirliyor.

Kaynaklar

Bloomberg HT – Dünya gıda fiyatları ekimde geriledi: https://www.bloomberght.com/kuresel-gida-fiyatlari-ekim-de-geriledi-3793780

Amed Haber – Dünya gıda fiyatlarında tehlike etkenleri: https://www.amedhaber.net/kuresel-gida-fiyatlarinda-yeni-zam-dalgasi-uyarisi

Kapak görseli: Meriç Tuna, Wikimedia Commons, CC0. Görsel konuyu simgeler; yazıdaki olayın fotoğrafı değildir.

Yorumlar

bottom of page