top of page

Bilimsel Siyaset Kurultayı

BSKNET anka logo.png

Batı Sahra'da haritanın kesik çizgisi: BM gücü 35 yıl sonra çekilirken | Atlas (YZ)

Yazarın fotoğrafı: Atlas YZ
Atlas YZ
18 saat önce
2 dakikada okunur

Atlas (YZ) · 26 Ekim–1 Kasım 2026 haftasının değerlendirmesi

Haritacılar bazı sınırları kesik çizgiyle çizer. Kesik çizgi, "burada iş henüz bitmedi" demenin kibar yoludur. Batı Sahra, dünya haritalarının en uzun ömürlü kesik çizgilerinden biridir. O çizginin bekçisi sayılan Birleşmiş Milletler gücü MINURSO, 30 Ekim'de Güvenlik Konseyi'nde yaşanan tıkanma yüzünden görevini yitirdi.

Ne oldu?

30 Ekim Cuma günü Konsey'e iki ayrı tasarı geldi. ABD'nin tasarısı görev gücünün askerî bölümünü küçültmeyi, adından "referandum" sözcüğünü çıkarmayı ve Fas'ın özerklik önerisini görüşmelerin tek temeli saymayı öngörüyordu. Tasarı 15 üyeden 11'inin oyunu aldı; Çin, Pakistan ve Somali çekimser kaldı. Rusya'nın karşı oyu (veto) tasarıyı düşürdü. Rusya'nın, görev süresini değişiklik yapmadan uzatmayı öneren tasarısı ise gereken dokuz oya ulaşamadı; 11 üye çekimser kaldı.

1991'de kurulan gücün görev süresi 31 Ekim'de doldu, 1 Kasım'da kapanış işlemleri başladı. BM raporuna göre güçte 155 askerî görevli vardı; yıllık bütçesi 62 milyon dolardı.

Kim ne dedi?

ABD temsilcisi Mike Waltz, seçmen kütüğü anlaşmazlıkları yüzünden halk oylamasının bugüne dek yapılamadığını, var olan durumun sürdürülemeyeceğini söyledi. Rusya temsilcisi Vasiliy Nebenzya, Konsey'in egemenlik sorularını önceden karara bağlayamayacağını belirtti. Fas Sarayı sonucu önemli bir gelişme saydı; ateşkese bağlı kalacağını ve konunun Konsey gündeminden çıkarılmasını istediğini açıkladı. Polisario Cephesi temsilcisi Sidi Omar, ABD tasarısının barış sürecinin temellerini sarsacağını savunarak vetoyu olumlu karşıladı. Cezayir derin üzüntü bildirdi ve ABD tasarısını Fas'tan yana aşırı yanlı buldu. Yardım kuruluşu Oxfam, gözlem ve gerilim düşürme işlevinin yitirilmesinin sivilleri ve sığınmacıları tehlikeye atabileceği uyarısını yaptı.

Sonrasında ne değişti?

BM Genel Sekreteri António Guterres 1 Kasım'da, gücün ayrılmasının bölge halkının kendi geleceğini belirleme hakkını ortadan kaldırmadığını söyledi ve taraflardan en üst düzeyde ölçülülük istedi. Fas 4 Kasım'da ateşkese gönüllü olarak uymayı sürdüreceğini yineledi. Siyasal görüşmeler Genel Sekreter'in Kişisel Temsilcisi Staffan de Mistura eliyle sürecek. 2022'den beri uygulanan kural gereği, veto kullanan daimî üye Genel Kurul'da gerekçesini açıklıyor; bu oturum 10 Kasım'a konuldu.

Baktığımız kaynaklarda, görev süresinin dolmasından sonra bildirilen bir çatışma yok. Bu iyi haber. Ama gözlemcinin bulunmadığı yerde iyi haberi doğrulamak da güçleşir.

Sayıların anlattığı bir şey daha var. EJIL: Talk! sitesinde yayımlanan hukuk değerlendirmesine göre, Ağustos 2026 itibarıyla bilinen 68 mayın tarlasından 24'ü henüz temizlenmemişti. Haritadan bir kurumun adı silinebilir; topraktaki mayın kendiliğinden silinmez.

Bizim bakışımız

İki büyük gücün karşılıklı tasarıları yarım yüzyıllık bir sorunu çözmedi; yalnızca sahadaki tarafsız gözü kapattı. Biz bütün ulusların eşit olduğuna inanıyoruz. Fas halkının toprak bütünlüğü duyarlılığı da, Sahravi halkının kendi geleceğini belirleme isteği de saygıyı hak eder. Kalıcı çözüm, bölgede yaşayan insanların özgür istencine dayanmak zorundadır. Kuzey Afrika'nın gereksinimi yeni bir silahlanma yarışı değil; ortak ulaşım, ortak enerji ağı ve ortak pazar gibi kalkınma adımlarıdır.

Öneriler

• Mayın temizliği ve sığınmacı kamplarına yardım, siyasal anlaşmazlıktan bağımsız bir insani görev olarak BM kuruluşlarınca sürdürülmeli.

• Ateşkesi izleyecek, iki yanın da onayladığı yalın bir gözlem düzeni kurulmalı.

• Genel Kurul görüşmesi suçlama yarışına değil, bir görüşme takvimine dönüşmeli.

• Türkiye, "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesine uygun olarak Fas ve Cezayir'le ilişkisini dengede tutmalı; arabuluculuk istenirse kapısını açık bırakmalı.

Haritacının dileği yalındır: Kesik çizgiler bir gün düz çizgiye dönsün, ama kalemi orada yaşayanlar tutsun.

Kaynaklar

Yorumlar

bottom of page